Ile trwa terapia uzależnień? To zależy od rodzaju leczenia — od kilku tygodni do wielu miesięcy, a czasem lat

Pytanie o to, ile trwa terapia uzależnień, brzmi prosto, ale źródła nie dają jednej uniwersalnej odpowiedzi. Zarówno WHO, jak i amerykański NIDA podkreślają, że długość leczenia powinna wynikać z indywidualnych potrzeb, a nie z odgórnie narzuconego limitu czasu.

Znaczenie ma między innymi rodzaj substancji, nasilenie uzależnienia, współwystępujące trudności psychiczne, cele terapii i tryb leczenia. Inaczej wygląda pomoc w poradni, inaczej pobyt w ośrodku całodobowym, a jeszcze inaczej leczenie substytucyjne, czyli długotrwałe podawanie leków zastępujących działanie opioidów w sposób kontrolowany.

Leczenie ambulatoryjne: zwykle bez sztywnej daty końca

Leczenie ambulatoryjne, czyli terapia prowadzona w poradni bez pobytu całodobowego, często nie ma z góry ustalonego czasu trwania. Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom wskazuje, że długość takiego leczenia zwykle nie jest wcześniej wyznaczana.

To oznacza, że cały proces może trwać różnie u różnych osób. Zmieniać może się także częstotliwość spotkań: na początku bywa większa, później mniejsza. Dłuższa terapia nie musi więc oznaczać bardziej intensywnego leczenia przez cały czas.

Leczenie całodobowe: od około 10 tygodni do 12 miesięcy

W leczeniu stacjonarnym, czyli z pobytem w ośrodku przez całą dobę, źródła podają już bardziej konkretne przedziały. Według KCPU w placówkach leczących uzależnienia od substancji psychoaktywnych innych niż alkohol pobyt w ośrodkach krótkoterminowych i średnioterminowych trwa około 10–32 tygodni.

Ten sam dokument podaje, że leczenie długoterminowe w ośrodkach stacjonarnych zwykle trwa do 12 miesięcy. Z kolei NIDA opisuje terapeutyczne społeczności, czyli długoterminowy model leczenia we wspólnocie ośrodka, jako programy z planowanym pobytem rzędu 6–12 miesięcy.

Te liczby nie są jednak automatycznym planem dla każdego pacjenta. Pokazują raczej, jakie ramy mają różne typy programów.

Skąd bierze się granica 90 dni

W materiałach o leczeniu uzależnień często pojawia się próg 90 dni. NIDA podaje, że udział w leczeniu stacjonarnym lub ambulatoryjnym krótszy niż 90 dni ma zwykle ograniczoną skuteczność. Dla utrzymania pozytywnych efektów zalecane jest leczenie wyraźnie dłuższe.

Nie chodzi jednak o to, że każda osoba powinna spędzić 90 dni w ośrodku całodobowym. Źródła sugerują raczej, że sensowny udział w leczeniu przez zbyt krótki czas często nie wystarcza, niezależnie od tego, czy odbywa się on w ośrodku, czy w poradni.

Detoksykacja to nie pełna terapia

Detoksykacja, nazywana też postępowaniem przy odstawieniu substancji, służy opanowaniu objawów odstawienia. WHO podkreśla, że to etap przygotowawczy, a nie pełne leczenie uzależnienia.

Po detoksie zwykle potrzebne są dalsze formy pomocy: psychoterapia, działania zapobiegające nawrotom, wsparcie społeczne albo leczenie farmakologiczne. Jeśli ktoś pyta o czas terapii i ma na myśli tylko kilka dni lub tygodni odstawiania substancji, to mówi o początku procesu, a nie o jego całości.

Programy o stałej liczbie sesji: przykład CANDIS

Niektóre interwencje mają znacznie bardziej określoną strukturę. KCPU podaje przykład programu CANDIS dla osób używających konopi: obejmuje on 10 sesji, czyli około 10 tygodni przy spotkaniach raz w tygodniu.

To dobry przykład terapii, której ramy są z góry opisane. Nie oznacza to jednak, że każda osoba po zakończeniu takiego programu nie potrzebuje już żadnego dalszego wsparcia.

Leczenie substytucyjne: miesiące, lata, czasem całe życie

Najdłużej może trwać leczenie substytucyjne. WHO opisuje terapię agonistami opioidowymi, takimi jak metadon czy buprenorfina, jako leczenie trwające od kilku miesięcy do lat. NIDA wskazuje, że leczenie podtrzymujące metadonem powinno zwykle trwać co najmniej 12 miesięcy.

KCPU idzie jeszcze dalej i zaznacza, że wielu pacjentów w programie substytucyjnym pozostaje przez całe życie. W tym modelu celem nie jest krótki, zamknięty blok terapii, ale długotrwała stabilizacja i ograniczanie ryzyka nawrotu.

A co z uzależnieniem od alkoholu?

W zebranych materiałach nie ma jednej prostej liczby, która określałaby czas psychoterapii dla wszystkich przypadków uzależnienia od alkoholu w Polsce. To ważne rozróżnienie, bo konkretne ramy podawane przez KCPU w tym zestawie źródeł dotyczą głównie leczenia uzależnień od substancji psychoaktywnych innych niż alkohol.

Wytyczne NICE dotyczące problemów alkoholowych wspierają podejście zindywidualizowane. Wskazują, że interwencje psychologiczne powinny opierać się na programach o potwierdzonej skuteczności, a ich struktura i długość mają wynikać z danego modelu terapii oraz potrzeb pacjenta.

NICE zwraca też uwagę, że część współwystępujących problemów psychicznych może osłabnąć po 3–4 tygodniach abstynencji. To jednak dotyczy wczesnej oceny stanu pacjenta, a nie całkowitego czasu terapii uzależnienia od alkoholu.

Co z tego wynika w praktyce

Źródła wskazują, że terapia uzależnień może trwać:

• około 10 tygodni w ustrukturyzowanym programie sesyjnym, takim jak CANDIS,
• około 10–32 tygodni w krótkoterminowym lub średnioterminowym leczeniu całodobowym,
• do 12 miesięcy w leczeniu długoterminowym w ośrodku,
• co najmniej 12 miesięcy, a często znacznie dłużej, w leczeniu podtrzymującym metadonem,
• od kilku miesięcy do lat w leczeniu agonistami opioidowymi według WHO.

Równocześnie leczenie ambulatoryjne często nie ma z góry ustalonej daty zakończenia. Dlatego uczciwa odpowiedź na pytanie „ile trwa terapia uzależnień?” brzmi: od kilku tygodni do wielu miesięcy, a czasem lat — zależnie od rodzaju leczenia i potrzeb konkretnej osoby.