Psycholog, psychiatra, psychoterapeuta, terapeuta, mentor i coach – kto jest kim?

Psycholog, psychiatra, psychoterapeuta, terapeuta, specjalista psychoterapii uzależnień, mentor, coach...

W internecie wszystkie te określenia potrafią pojawić się obok siebie. Szczególnie na stronach prywatnych ośrodków terapii można przeczytać, że w „zespole terapeutycznym” znajdują się psycholodzy, terapeuci, mentorzy, trenerzy czy specjaliści.

Problem w tym, że nie są to równoważne kwalifikacje.

Nie każda z tych osób jest pracownikiem medycznym.

Nie każda ukończyła psychologię.

Nie każda może diagnozować zaburzenia psychiczne.

Nie każda może prowadzić psychoterapię.

A lekarzem spośród wymienionych zawodów jest psychiatra — chyba że psychoterapeuta, terapeuta czy inny członek zespołu niezależnie od swojej dodatkowej roli ukończył również studia lekarskie.

Jeszcze większym problemem jest to, że część nazw oznacza konkretne kwalifikacje, a część może być przede wszystkim opisem wykonywanej roli.

Słowa:

psycholog

i:

mentor

nie mają z prawnego i zawodowego punktu widzenia porównywalnego znaczenia.

Dlatego zanim powierzymy komuś swoje zdrowie psychiczne, warto wiedzieć kto właściwie stoi po drugiej stronie stołu.

Najważniejsze różnice w skrócie

• Psychiatra — lekarz: TAK; wykształcenie: studia lekarskie + specjalizacja z psychiatrii; leki: TAK; psychoterapia: tylko jeśli ma dodatkowe przygotowanie psychoterapeutyczne; kwalifikacje: TAK.
• Psycholog — lekarz: NIE; wykształcenie: magister psychologii; leki: NIE; psychoterapia: nie automatycznie; kwalifikacje: TAK.
• Specjalista psychologii klinicznej — lekarz: NIE; wykształcenie: psychologia + specjalizacja z psychologii klinicznej; leki: NIE; psychoterapia: nie automatycznie; kwalifikacje: TAK.
• Psychoterapeuta — lekarz: NIE, chyba że równocześnie jest lekarzem; wykształcenie: wyższe wykształcenie + wieloletnie szkolenie psychoterapeutyczne; leki: NIE, chyba że jest lekarzem; psychoterapia: TAK; kwalifikacje: TAK, ale sposób regulacji jest bardziej złożony.
• Specjalista psychoterapii uzależnień — lekarz: NIE, chyba że jest również lekarzem; wykształcenie: określone studia + specjalizacja / uznane wcześniejsze kwalifikacje; leki: NIE, chyba że jest lekarzem; psychoterapia: TAK, w zakresie swoich kompetencji; kwalifikacje: TAK.
• Terapeuta — lekarz: NIE z samego tytułu; wykształcenie: brak jednego wspólnego wymogu; leki: NIE; psychoterapia: niekoniecznie; kwalifikacje: NIE – trzeba ustalić „terapeuta czego?”.
• Coach — lekarz: NIE; wykształcenie: brak ustawowo wymaganego kierunku studiów; leki: NIE; psychoterapia: NIE; kwalifikacje: zawód nieregulowany.
• Mentor — lekarz: NIE; wykształcenie: brak ustawowo wymaganego wykształcenia; leki: NIE; psychoterapia: NIE; kwalifikacje: rola nieregulowana.

Najważniejsza zasada brzmi:

Nie oceniaj kwalifikacji człowieka na podstawie tego, jak profesjonalnie brzmi nazwa umieszczona przy jego zdjęciu. Sprawdzaj, co dokładnie za tą nazwą stoi.

1. Psychiatra

Kim jest psychiatra?

Psychiatra jest lekarzem.

To najważniejsza różnica między psychiatrą a psychologiem, psychoterapeutą, terapeutą czy mentorem.

Psychiatra najpierw zdobywa wykształcenie lekarskie i prawo wykonywania zawodu lekarza, a następnie odbywa szkolenie specjalizacyjne w dziedzinie psychiatrii.

Podstawowy program specjalizacji z psychiatrii dla lekarza rozpoczynającego szkolenie specjalizacyjne przewiduje obecnie około 5 lat szkolenia specjalizacyjnego.

Psychiatria jest więc dziedziną medycyny.

Jakie wykształcenie ma psychiatra?

W typowej ścieżce:

1. kończy studia na kierunku lekarskim,
2. uzyskuje odpowiednie uprawnienia do wykonywania zawodu lekarza,
3. rozpoczyna specjalizację z psychiatrii,
4. odbywa wieloletnie szkolenie specjalizacyjne,
5. zdaje wymagany Państwowy Egzamin Specjalizacyjny,
6. uzyskuje tytuł specjalisty psychiatrii.

Istnieją oczywiście również lekarze w trakcie specjalizacji z psychiatrii.

To nadal lekarze.

Nie należy jednak automatycznie utożsamiać:

lekarza w trakcie specjalizacji z psychiatrii

z:

lekarzem specjalistą psychiatrii.

Czym zajmuje się psychiatra?

Psychiatra może między innymi:

• diagnozować zaburzenia psychiczne,
• diagnozować choroby psychiczne,
• oceniać stan psychiczny pacjenta,
• oceniać również istotne elementy stanu somatycznego,
• zlecać odpowiednie badania,
• różnicować przyczyny objawów,
• ustalać plan leczenia,
• stosować farmakoterapię,
• przepisywać leki,
• zmieniać dawkowanie leków,
• kierować do szpitala,
• kwalifikować do określonych form leczenia,
• współpracować z psychologiem i psychoterapeutą.

Psychiatra może również prowadzić psychoterapię, jeżeli zdobył dodatkowe kwalifikacje psychoterapeutyczne.

Sama specjalizacja z psychiatrii nie oznacza automatycznie pełnego szkolenia psychoterapeutycznego.

Czego psychiatra nie musi robić?

Psychiatra nie musi być psychoterapeutą.

Może zajmować się przede wszystkim:

• diagnostyką,
• farmakoterapią,
• kontrolą stanu pacjenta,
• leczeniem medycznym.

Wizyta u psychiatry nie musi więc wyglądać jak godzinne spotkanie psychoterapeutyczne.

To dwa różne rodzaje świadczeń.

Kiedy psychiatra jest szczególnie potrzebny?

Między innymi przy:

• ciężkiej depresji,
• nasilonych zaburzeniach lękowych,
• chorobie afektywnej dwubiegunowej,
• psychozie,
• schizofrenii,
• manii,
• poważnych zaburzeniach snu,
• silnych objawach somatycznych mogących mieć podłoże psychiczne,
• uzależnieniach wymagających farmakoterapii,
• zespołach abstynencyjnych,
• ryzyku samobójczym,
• autoagresji.

Psychiatra może przepisywać leki

Tak.

Ponieważ psychiatra jest lekarzem, może stosować farmakoterapię.

To oznacza, że może między innymi przepisywać:

• leki przeciwdepresyjne,
• leki przeciwpsychotyczne,
• stabilizatory nastroju,
• leki przeciwlękowe,
• inne produkty lecznicze stosowane w psychiatrii,

oczywiście zgodnie ze wskazaniami medycznymi.

Psycholog, psychoterapeuta, terapeuta, mentor ani coach nie otrzymują takiego uprawnienia z racji samego wykonywania swojej profesji.

2. Psycholog

Kim jest psycholog?

Psycholog nie jest lekarzem.

Podstawowym wykształceniem psychologa jest wykształcenie psychologiczne zakończone uzyskaniem tytułu magistra.

Psycholog zajmuje się funkcjonowaniem psychicznym człowieka.

Może prowadzić między innymi:

• diagnozę psychologiczną,
• badanie osobowości,
• ocenę funkcji poznawczych,
• ocenę funkcjonowania emocjonalnego,
• ocenę określonych predyspozycji,
• pomoc psychologiczną,
• poradnictwo,
• psychoedukację,
• interwencję psychologiczną.

Psycholog może korzystać z testów psychologicznych

To jedna z istotnych kompetencji psychologa.

W zależności od posiadanych kwalifikacji i charakteru narzędzia może wykorzystywać profesjonalne:

• testy osobowości,
• testy inteligencji,
• testy funkcji poznawczych,
• kwestionariusze psychologiczne,
• metody diagnostyczne.

Nie należy utożsamiać profesjonalnej diagnozy psychologicznej z internetowym „testem osobowości”.

Psycholog nie przepisuje leków

Psycholog:

• nie wystawia recept dlatego, że jest psychologiem,
• nie prowadzi farmakoterapii,
• nie powinien samodzielnie zmieniać dawkowania leków przepisanych przez lekarza.

Może natomiast zauważyć, że pacjent powinien zostać skonsultowany przez psychiatrę.

Może również współpracować z lekarzem.

Psycholog nie jest automatycznie psychoterapeutą

To bardzo istotne.

Dyplom psychologii nie jest jednocześnie dyplomem psychoterapeuty.

Psycholog, który chce profesjonalnie prowadzić psychoterapię, powinien zdobyć dodatkowe kwalifikacje psychoterapeutyczne.

Dlatego zapis:

Jan Kowalski – psycholog, psychoterapeuta

opisuje w praktyce dwie różne kwalifikacje.

Pierwsza wynika ze studiów psychologicznych.

Druga z dodatkowego szkolenia psychoterapeutycznego.

3. Specjalista psychologii klinicznej

To określenie warto wydzielić, ponieważ bardzo często jest mylone ze zwykłym tytułem psychologa.

Psycholog kliniczny to nie „psycholog pracujący w klinice”

Psychologia kliniczna jest formalną dziedziną specjalizacji mającą zastosowanie w ochronie zdrowia.

Do szkolenia specjalizacyjnego z psychologii klinicznej może przystąpić osoba posiadająca odpowiednie wykształcenie psychologiczne.

Po przejściu przewidzianej ścieżki może uzyskać tytuł specjalisty w dziedzinie psychologii klinicznej.

Psycholog a specjalista psychologii klinicznej

To trochę podobna różnica jak między:

lekarzem

a:

lekarzem specjalistą w określonej dziedzinie.

Oczywiście system kształcenia jest inny, ale zasada pomaga zrozumieć różnicę.

Każdy specjalista psychologii klinicznej jest psychologiem.

Nie każdy psycholog jest jednak specjalistą psychologii klinicznej.

Czym zajmuje się psycholog kliniczny?

W zależności od obszaru pracy między innymi:

• pogłębioną diagnostyką psychologiczną,
• oceną funkcjonowania pacjentów z zaburzeniami psychicznymi,
• neuropsychologią,
• diagnozą zaburzeń funkcji poznawczych,
• oceną funkcjonowania pacjenta w przebiegu chorób,
• wsparciem leczenia,
• rehabilitacją psychologiczną.

Czy psycholog kliniczny jest lekarzem?

Nie.

Nadal jest psychologiem, nie lekarzem.

Nie przepisuje leków tylko dlatego, że posiada specjalizację kliniczną.

4. Psychoterapeuta

Tu zaczyna się obszar, w którym najłatwiej o nieporozumienia.

Kim jest psychoterapeuta?

Psychoterapeuta prowadzi psychoterapię.

Psychoterapia jest uporządkowanym procesem leczenia lub oddziaływania terapeutycznego prowadzonym według określonej metody.

Nie jest:

• zwykłą rozmową,
• poradą życiową,
• coachingiem,
• mentoringiem,
• rozmową motywacyjną.

Czy psychoterapeuta jest lekarzem?

Nie musi być.

Psychoterapeutą może być również lekarz.

Może nim być także psycholog czy osoba z innym odpowiednim wykształceniem, która spełnia wymagania właściwe dla psychoterapii.

Dlatego spotkamy:

psycholog – psychoterapeuta

ale także:

lekarz psychiatra – psychoterapeuta.

W drugim przypadku jedna osoba posiada zarówno wykształcenie medyczne, jak i psychoterapeutyczne.

Czy psychoterapeuta musi być psychologiem?

Nie.

To bardzo częsty mit.

Psychoterapia jest odrębną kompetencją.

W obowiązujących regulacjach dotyczących psychoterapii prowadzonej w ochronie zdrowia przewidziano możliwość uzyskania odpowiednich kwalifikacji przez osoby posiadające różne rodzaje wykształcenia wyższego.

W aktualnych przepisach występują między innymi osoby posiadające:

• tytuł zawodowy lekarza,
• tytuł magistra,
• odpowiednie dodatkowe szkolenie psychoterapeutyczne.

Jak wygląda profesjonalne szkolenie psychoterapeutyczne?

W regulacjach dotyczących psychoterapii w ochronie zdrowia pojawia się wymóg szkolenia obejmującego co najmniej 1200 godzin.

Takie szkolenie obejmuje znacznie więcej niż same wykłady.

W jego skład wchodzą między innymi:

• teoria,
• nauka prowadzenia psychoterapii,
• staże,
• superwizja,
• doświadczenie własne lub psychoterapia własna,
• praktyka kliniczna.

Szkolenia trwają zwykle kilka lat.

Dlatego:

weekendowy kurs nie robi z człowieka profesjonalnego psychoterapeuty.

Superwizja

Jednym z najważniejszych elementów profesjonalnej psychoterapii jest superwizja.

Psychoterapeuta omawia swoją pracę z odpowiednio przygotowanym, bardziej doświadczonym specjalistą.

Ma to między innymi:

• poprawiać jakość terapii,
• pomagać rozpoznawać błędy,
• chronić pacjenta,
• wspierać terapeutę w trudnych przypadkach.

Informacja, że psychoterapeuta regularnie korzysta z superwizji, jest więc wartościowa.

Czym zajmuje się psychoterapeuta?

Między innymi psychoterapią:

• depresji,
• zaburzeń lękowych,
• problemów emocjonalnych,
• zaburzeń osobowości,
• skutków traumy,
• problemów relacyjnych,
• niektórych problemów psychosomatycznych,
• uzależnień — jeśli posiada przygotowanie w tym zakresie.

Zakres zależy oczywiście od jego konkretnych kwalifikacji i doświadczenia.

Czego psychoterapeuta nie robi z samego faktu bycia psychoterapeutą?

Psychoterapeuta:

• nie jest automatycznie lekarzem,
• nie przepisuje leków, jeżeli nie jest równocześnie lekarzem,
• nie jest automatycznie psychologiem,
• nie powinien przejmować kompetencji lekarza,
• nie powinien samodzielnie zmieniać farmakoterapii.

5. Specjalista psychoterapii uzależnień

To szczególnie ważna funkcja w przypadku ośrodków leczenia uzależnień.

Czy specjalista psychoterapii uzależnień jest psychologiem?

Nie musi być.

Psychoterapia uzależnień jest odrębną dziedziną specjalizacji mającą zastosowanie w ochronie zdrowia.

Do szkolenia specjalizacyjnego mogą przystępować osoby z określonym wykształceniem.

Ministerstwo Zdrowia wymienia między innymi kierunki:

• lekarski,
• pielęgniarstwo,
• położnictwo,
• praca socjalna,
• psychologia,
• pedagogika,
• pedagogika specjalna,
• socjologia,
• resocjalizacja,
• zdrowie publiczne,
• nauki o rodzinie.

Dlatego:

specjalista psychoterapii uzależnień nie musi być psychologiem.

I nie ma w tym nic niewłaściwego.

Istotne jest natomiast, czy rzeczywiście posiada odpowiednie kwalifikacje z zakresu psychoterapii uzależnień.

Czym zajmuje się specjalista psychoterapii uzależnień?

Może prowadzić między innymi:

• diagnozę problemów związanych z używaniem substancji w zakresie swoich kompetencji,
• psychoterapię uzależnień,
• psychoterapię osób współuzależnionych,
• terapię nawrotów,
• pracę nad mechanizmami uzależnienia,
• pracę nad zmianą zachowań,
• psychoedukację,
• pracę z rodziną w odpowiednim zakresie.

Czego specjalista psychoterapii uzależnień nie robi automatycznie?

Nie staje się przez sam tytuł:

• lekarzem,
• psychiatrą,
• psychologiem.

Jeżeli nie jest jednocześnie lekarzem:

• nie przepisuje leków,
• nie prowadzi samodzielnie farmakoterapii,
• nie powinien przejmować medycznego prowadzenia zespołu abstynencyjnego.

Terapia uzależnienia a detoksykacja to nie to samo

To szczególnie ważne.

Psychoterapia uzależnienia i medyczna detoksykacja są różnymi rzeczami.

Psychoterapia dotyczy między innymi:

• zachowania,
• emocji,
• mechanizmów uzależnienia,
• sposobów radzenia sobie,
• zapobiegania nawrotom.

Detoksykacja może natomiast wymagać:

• badania lekarskiego,
• leków,
• kontroli ciśnienia,
• oceny stanu neurologicznego,
• oceny ryzyka napadów drgawkowych,
• monitorowania powikłań,
• hospitalizacji.

Sam terapeuta nie zastępuje tutaj lekarza.

6. „Terapeuta”

To prawdopodobnie jedno z najbardziej nieprecyzyjnych określeń.

Kim jest terapeuta?

Odpowiedź brzmi:

nie wiadomo, dopóki nie zapytamy: terapeuta czego?

Słowo „terapeuta” może występować w nazwach bardzo różnych zawodów i funkcji.

Może chodzić o:

• psychoterapeutę,
• terapeutę zajęciowego,
• terapeutę środowiskowego,
• terapeutę pedagogicznego,
• terapeutę uzależnień,
• terapeutę rodzinnego,
• terapeutę par,
• terapeutę integracji sensorycznej,
• osobę po prywatnym szkoleniu określającą się po prostu jako „terapeuta”.

Samo słowo „terapeuta” nie potwierdza wykształcenia

Jeżeli na stronie ośrodka widzimy:

Jan Kowalski – terapeuta

to nadal nie wiemy:

• jakie ma wykształcenie,
• czy ukończył studia,
• jakie studia ukończył,
• czy jest psychologiem,
• czy jest psychoterapeutą,
• czy posiada certyfikat,
• czy może prowadzić terapię określonego rodzaju.

Dlatego słowo „terapeuta” powinno być początkiem weryfikacji, a nie jej końcem.

Czy „terapeuta” jest lekarzem?

Nie.

Nie na podstawie samego określenia „terapeuta”.

Oczywiście lekarz może dodatkowo prowadzić terapię i posiadać inne kwalifikacje.

Ale sam tytuł:

terapeuta

nie mówi nic o wykształceniu medycznym.

Czy terapeuta może przepisywać leki?

Nie z powodu tego, że jest terapeutą.

Do przepisywania leków potrzebne są odpowiednie uprawnienia medyczne.

7. Mentor

Kim jest mentor?

Mentoring wywodzi się przede wszystkim z rozwoju zawodowego, edukacji i przekazywania doświadczenia.

Mentor to zazwyczaj osoba posiadająca większe doświadczenie w określonej dziedzinie, która pomaga mniej doświadczonej osobie:

• rozwijać umiejętności,
• podejmować decyzje,
• unikać typowych błędów,
• planować rozwój,
• korzystać z doświadczenia mentora.

Mentor może być świetnym fachowcem.

Ale słowo „mentor” nie oznacza zawodu medycznego ani zawodu psychologa.

Jakie wykształcenie musi mieć mentor?

Nie istnieje ogólny ustawowy wymóg, aby mentor posiadał konkretny kierunek studiów.

Mentorem może zostać osoba posiadająca przede wszystkim:

• doświadczenie,
• wiedzę,
• kompetencje w określonej dziedzinie.

W klasyfikacji zawodów funkcjonuje między innymi kategoria:

trener osobisty (coach, mentor, tutor).

Nie oznacza to jednak, że jest to zawód regulowany podobnie jak lekarz.

Mentor nie jest terapeutą zdrowia psychicznego

Mentor może rozmawiać z człowiekiem o:

• trudnościach zawodowych,
• błędach,
• motywacji,
• życiu,
• doświadczeniu.

Nie oznacza to jednak, że powinien:

• diagnozować depresję,
• diagnozować zaburzenia osobowości,
• leczyć PTSD,
• prowadzić leczenie schizofrenii,
• prowadzić medyczną terapię uzależnienia,
• zmieniać leki.

Szczególna ostrożność: „mentor trzeźwości”

W środowisku leczenia uzależnień można spotkać określenia:

• mentor trzeźwości,
• trener trzeźwości,
• konsultant trzeźwości,
• opiekun trzeźwości.

Osoba taka może posiadać ogromne doświadczenie osobiste i pomagać innym.

Może być bardzo wartościowym wsparciem.

Ale własne doświadczenie uzależnienia i trzeźwienia nie jest automatycznie kwalifikacją psychologa, lekarza ani psychoterapeuty.

To bardzo ważne.

Historia:

„sam byłem uzależniony i od 15 lat jestem trzeźwy”

może być wartościowym doświadczeniem.

Nie jest jednak odpowiednikiem:

• studiów lekarskich,
• studiów psychologicznych,
• specjalizacji,
• kilkuletniego szkolenia psychoterapeutycznego.

8. Coach

Coach jest jeszcze inną rolą.

Czym zajmuje się coach?

Coaching ma przede wszystkim pomagać w:

• ustalaniu celów,
• podejmowaniu decyzji,
• rozwoju zawodowym,
• rozwoju osobistym,
• organizacji pracy,
• zmianie określonych zachowań,
• poprawie efektywności,
• rozwoju kompetencji.

Dobrze prowadzony coaching nie jest psychoterapią.

Czy coach musi mieć studia?

Nie.

W Polsce zawód coacha nie jest prawnie regulowany w taki sposób jak zawód lekarza czy psychologa.

Publiczne materiały dotyczące zawodów wskazują wprost, że wykonywanie zawodu:

trener osobisty (coach, mentor, tutor)

nie wymaga formalnego wykształcenia ani państwowych uprawnień zawodowych.

Istnieją oczywiście:

• kursy,
• studia podyplomowe,
• certyfikacje,
• akredytacje organizacji branżowych.

Mogą one świadczyć o przygotowaniu konkretnej osoby.

Nie zmienia to jednak charakteru samego zawodu.

Coach nie leczy zaburzeń psychicznych

Coach nie powinien przedstawiać coachingu jako zamiennika profesjonalnego leczenia:

• depresji,
• schizofrenii,
• choroby afektywnej dwubiegunowej,
• ciężkich zaburzeń lękowych,
• PTSD,
• uzależnienia wymagającego leczenia,
• innych poważnych zaburzeń psychicznych.

Coaching może towarzyszyć rozwojowi człowieka.

Nie powinien podszywać się pod leczenie.

9. „Konsultant”, „ekspert”, „specjalista”

To kolejne określenia wymagające ostrożności.

Na stronie możemy zobaczyć:

konsultant terapii

ekspert zdrowia psychicznego

specjalista zdrowienia

specjalista relacji

ekspert uzależnień

Słowa te mogą opisywać rzeczywiste doświadczenie.

Ale same w sobie nie muszą oznaczać formalnego zawodu ani konkretnego poziomu wykształcenia.

Zawsze trzeba zapytać:

Na jakiej podstawie dana osoba używa tego określenia?

„Specjalista” może oznaczać dwie zupełnie różne rzeczy

Porównajmy:

specjalista psychologii klinicznej

i:

specjalista od relacji

Pierwsze określenie może oznaczać formalny tytuł specjalisty uzyskany po określonym szkoleniu.

Drugie może być po prostu opisem marketingowym.

Jedno słowo:

specjalista

nie przesądza więc o niczym.

Liczy się pełna nazwa kwalifikacji.

Kto może postawić diagnozę?

To zależy od tego, o jakiej diagnozie mówimy.

Psychiatra

Prowadzi diagnostykę medyczną zaburzeń psychicznych i może ustalać rozpoznanie medyczne.

Psycholog

Prowadzi diagnozę psychologiczną.

Może badać między innymi:

• osobowość,
• funkcje poznawcze,
• inteligencję,
• funkcjonowanie emocjonalne,
• określone cechy i zaburzenia funkcjonowania psychicznego.

Psychoterapeuta

Podczas kwalifikacji do psychoterapii ocenia problemy pacjenta w zakresie swoich kompetencji.

Nie oznacza to jednak automatycznie kompetencji psychologa do przeprowadzania wszystkich rodzajów diagnozy psychologicznej.

Coach i mentor

Nie posiadają z samego tytułu kompetencji do profesjonalnej diagnozy psychologicznej lub medycznej.

Kto może przepisywać leki?

Najprościej:

Psychiatra – TAK

bo jest lekarzem.

Psycholog – NIE

Psychoterapeuta – NIE

chyba że jest jednocześnie lekarzem.

Specjalista psychoterapii uzależnień – NIE

chyba że jest równocześnie lekarzem.

Terapeuta – NIE

chyba że niezależnie od tej roli posiada odpowiednie uprawnienia medyczne.

Coach – NIE

Mentor – NIE

Kto może odstawić lek?

O zmianie farmakoterapii powinien decydować lekarz.

Szczególnie niepokojąca jest sytuacja, gdy psycholog, terapeuta, coach lub mentor mówi pacjentowi:

„Proszę przestać brać ten lek”.

albo:

„Tutaj nie będzie pani potrzebowała tych tabletek”.

To poważna czerwona flaga.

Specjalista niemedyczny może powiedzieć:

„Proszę omówić z psychiatrą, czy dalsze stosowanie leku jest zasadne”.

Nie powinien natomiast przejmować roli lekarza.

Kto może prowadzić psychoterapię?

Najważniejszy jest psychoterapeuta posiadający odpowiednie przygotowanie.

Nie oznacza to, że musi być psychologiem.

Jednocześnie sam:

• psycholog,
• psychiatra,
• pedagog,
• terapeuta

nie staje się automatycznie psychoterapeutą.

Potrzebne jest odpowiednie dodatkowe szkolenie.

Jedna osoba może mieć kilka kwalifikacji

To bardzo ważne.

Można spotkać osobę podpisaną:

dr n. med. Jan Kowalski – psychiatra, psychoterapeuta

Oznacza to, że może mieć:

1. wykształcenie lekarskie,
2. specjalizację z psychiatrii,
3. szkolenie psychoterapeutyczne,
4. dodatkowo stopień naukowy doktora.

Można również spotkać:

Anna Kowalska – psycholog, specjalista psychologii klinicznej, psychoterapeutka

To również kilka odrębnych kwalifikacji.

Dlatego nie chodzi o to, aby ustalać:

„który zawód jest najlepszy?”

Każdy ma inną rolę.

Chodzi o to, aby kwalifikacja odpowiadała wykonywanej czynności.

Przykład: osoba z depresją

Pacjent może trafić do:

Psychologa

który:

• zbierze wywiad,
• oceni funkcjonowanie,
• udzieli wsparcia,
• może zasugerować konsultację psychiatryczną.

Psychiatry

który:

• przeprowadzi badanie lekarskie,
• oceni objawy,
• może postawić rozpoznanie,
• może przepisać leki.

Psychoterapeuty

który:

• będzie prowadzić psychoterapię.

W praktyce te trzy osoby mogą ze sobą współpracować.

Przykład: osoba uzależniona od alkoholu

Tutaj podział kompetencji jest jeszcze ważniejszy.

Lekarz / psychiatra

Może odpowiadać za:

• ocenę stanu zdrowia,
• farmakoterapię,
• ocenę zespołu abstynencyjnego,
• decyzję o potrzebie hospitalizacji,
• leczenie współwystępujących zaburzeń psychicznych.

Specjalista psychoterapii uzależnień

Może prowadzić:

• psychoterapię uzależnienia,
• pracę nad mechanizmami uzależnienia,
• profilaktykę nawrotów,
• odpowiednią pracę terapeutyczną.

Psycholog

Może odpowiadać za:

• diagnozę psychologiczną,
• ocenę funkcjonowania,
• pomoc psychologiczną.

Mentor trzeźwości

Może:

• dzielić się doświadczeniem,
• wspierać,
• pomagać organizacyjnie,
• motywować.

Nie powinien jednak udawać:

• lekarza,
• psychologa,
• psychoterapeuty,

jeżeli tych kwalifikacji nie posiada.

Bardzo ważne: prywatny ośrodek może mieć „zespół terapeutyczny” bez lekarza

Samo określenie:

zespół terapeutyczny

nie oznacza jeszcze:

zespół medyczny.

Jeżeli widzimy na stronie:

• dwóch terapeutów,
• mentora,
• coacha,
• trenera trzeźwości,

nie oznacza to, że w ośrodku znajduje się:

• lekarz,
• psychiatra,
• psycholog,
• pielęgniarka.

Każdą osobę należy sprawdzić oddzielnie.

Jak czytać stronę „Nasz zespół”?

Nie patrz tylko na zdjęcia i opisy.

Przy każdej osobie szukaj konkretnych informacji.

Dobry opis

Jan Kowalski – psycholog, psychoterapeuta Magister psychologii, Uniwersytet X. Czteroletnie szkolenie psychoterapeutyczne Y. Certyfikat psychoterapeuty nr 1234 organizacji Z. Regularna superwizja.

Da się to zweryfikować.

Słaby opis

Jan – terapeuta i mentor Od wielu lat pomaga innym odzyskać wolność i szczęście. Dzięki własnym doświadczeniom doskonale rozumie problemy naszych podopiecznych.

Brzmi dobrze.

Ale nadal nie wiemy:

• jakie ma wykształcenie,
• czy jest psychologiem,
• czy jest psychoterapeutą,
• czy posiada jakikolwiek certyfikat zawodowy.

Czerwone flagi

Warto zachować szczególną ostrożność, gdy osoba:

• nie podaje nazwiska,
• nie podaje wykształcenia,
• używa wielu efektownie brzmiących tytułów bez wyjaśnienia,
• przedstawia się jako „terapeuta” bez wskazania kwalifikacji,
• przedstawia osobiste doświadczenia jako odpowiednik formalnego wykształcenia,
• nazywa się psychologiem po studiach podyplomowych,
• nazywa się psychoterapeutą po krótkim kursie,
• nazywa się psychologiem klinicznym bez specjalizacji,
• sugeruje, że może zastąpić psychiatrę,
• poleca odstawić leki bez konsultacji z lekarzem,
• obiecuje stuprocentowe wyleczenie,
• zapewnia, że „psychiatria nie jest potrzebna”,
• nie chce odpowiedzieć na pytania dotyczące kwalifikacji.

Co sprawdzić przy każdej osobie?

Najprostsza metoda:

1. Pełne imię i nazwisko

Bez niego trudno cokolwiek zweryfikować.

2. Podstawowe wykształcenie

Zapytaj:

Jakie studia ukończyła ta osoba?

3. Dokładny tytuł

Czy jest:

• magistrem psychologii,
• lekarzem,
• specjalistą psychiatrii,
• specjalistą psychologii klinicznej,
• psychoterapeutą,
• specjalistą psychoterapii uzależnień?

4. Dodatkowe szkolenie

Gdzie zostało ukończone?

Ile trwało?

5. Certyfikat

Kto go wydał?

6. Rejestr

Czy kwalifikację można sprawdzić w odpowiednim rejestrze?

7. Doświadczenie

Czy dotyczy konkretnego problemu pacjenta?

Prosta zasada: im poważniejszy problem, tym ważniejsza weryfikacja

Rozmowa z mentorem dotycząca:

„jak lepiej organizować swoją pracę?”

to coś zupełnie innego niż:

„mam depresję, biorę leki i myślę o samobójstwie”.

Podobnie coaching dotyczący zmiany zawodu to coś innego niż leczenie człowieka:

• uzależnionego od alkoholu,
• w zespole abstynencyjnym,
• po próbie samobójczej,
• w psychozie,
• cierpiącego na ciężką depresję.

Wraz ze wzrostem ciężaru problemu powinna wzrastać rola odpowiednio wykwalifikowanych profesjonalistów ochrony zdrowia.

Kogo wybrać?

Chcę porozmawiać o trudnościach i nie wiem, co się dzieje

Psycholog może być dobrym pierwszym kontaktem.

Objawy są silne albo podejrzewam zaburzenie psychiczne

Psychiatra lub psycholog — a przy silnych objawach szczególnie warto rozważyć psychiatrę.

Potrzebuję leków albo oceny obecnego leczenia

Lekarz, najczęściej psychiatra.

Chcę rozpocząć psychoterapię

Psychoterapeuta.

Potrzebuję pogłębionej diagnozy klinicznej

W zależności od problemu:

psycholog / specjalista psychologii klinicznej.

Mam problem z uzależnieniem

W zależności od sytuacji:

• specjalista psychoterapii uzależnień,
• psychoterapeuta posiadający odpowiednie doświadczenie,
• psycholog,
• psychiatra lub inny lekarz.

Często potrzebny jest zespół, a nie jeden człowiek.

Potrzebuję pomocy w rozwoju kariery

Może sprawdzić się:

• coach,
• mentor.

Nie są oni jednak zastępstwem leczenia zdrowia psychicznego.

Podsumowanie

Najprostszy podział wygląda następująco.

Psychiatra

Lekarz.

Studia medyczne + specjalizacja z psychiatrii.

Może diagnozować i leczyć zaburzenia psychiczne oraz przepisywać leki.

Psycholog

Nie jest lekarzem.

Posiada odpowiednie wykształcenie psychologiczne.

Prowadzi diagnozę psychologiczną i udziela pomocy psychologicznej.

Nie przepisuje leków.

Nie jest automatycznie psychoterapeutą.

Specjalista psychologii klinicznej

Psycholog z dodatkową formalną specjalizacją.

Nie jest lekarzem i nie przepisuje leków.

Psychoterapeuta

Prowadzi psychoterapię.

Powinien posiadać odpowiednie wieloletnie szkolenie psychoterapeutyczne.

Nie musi być psychologiem.

Nie musi być lekarzem.

Nie przepisuje leków, chyba że jest równocześnie lekarzem.

Specjalista psychoterapii uzależnień

Posiada specjalistyczne przygotowanie dotyczące psychoterapii uzależnień.

Nie musi być psychologiem.

Nie musi być lekarzem.

Nie prowadzi farmakoterapii, jeżeli nie posiada również kwalifikacji lekarskich.

Terapeuta

Samo słowo mówi niewiele.

Trzeba zapytać:

terapeuta czego i na podstawie jakiego wykształcenia?

Mentor

Dzieli się wiedzą i doświadczeniem.

Nie musi mieć określonych ustawowo studiów.

Nie jest z samego tytułu pracownikiem medycznym ani specjalistą zdrowia psychicznego.

Coach

Pomaga między innymi określać cele i rozwijać kompetencje.

Zawód nie jest regulowany tak jak zawód lekarza czy psychologa.

Coach nie jest psychoterapeutą tylko dlatego, że pracuje z emocjami i rozmawia z ludźmi.

Jedno pytanie może bardzo dużo wyjaśnić

Jeżeli ktoś przedstawia się jako:

terapeuta, mentor, ekspert, coach, konsultant

zadaj jedno proste pytanie:

„Jakie dokładnie ma Pan/Pani wykształcenie i jakie formalne kwalifikacje uprawniają Pana/Panią do wykonywania tego rodzaju pracy?”

Rzetelny specjalista powinien umieć odpowiedzieć.

A w przypadku prywatnej placówki warto pytać jeszcze dokładniej:

Kto jest lekarzem?

Kto jest psychiatrą?

Kto jest psychologiem?

Kto prowadzi psychoterapię i na jakiej podstawie?

Kto posiada kwalifikacje z zakresu psychoterapii uzależnień?

Kto podejmuje decyzje dotyczące leków?

Kto odpowiada za sytuacje wymagające pomocy medycznej?

Bo określenie:

„profesjonalny zespół terapeutyczny”

jest jedynie deklaracją.

Dopiero nazwiska, wykształcenie, uprawnienia i możliwe do zweryfikowania kwalifikacje pokazują, kto naprawdę zajmuje się pacjentem.

Stan prawny: sierpień 2026 r. Artykuł ma charakter edukacyjny. W Polsce trwa przebudowa systemu regulacji zawodu psychologa, a przepisy dotyczące psychoterapii oraz specjalizacji w ochronie zdrowia również podlegają zmianom. Przy weryfikacji konkretnej osoby należy zawsze sprawdzać aktualny stan prawny i rejestry.